Erken Osmanlı
Beyazıt Camii
1500–1505 · Fatih / Beyazıt
Aslına büyük ölçüde sadık kalarak günümüze ulaşan en eski selâtin camisi ve erken-deneysel dönemden klasik döneme geçişin dönüm noktası: simetrik iki-yarım-kubbe şeması burada olgunlaşmış, yarım yüzyıl sonra Sinan bunu Süleymaniye'de çok daha büyük ölçekte tekrarlamıştır. İki minare, ana kütleden alışılmadık ölçüde uzağa yerleştirilmiştir.
- Kubbe
- 16,78 m
- Minare
- 2
- Yapım
- 1500–1505
- Mimar
- Mimar Hayreddin veya Yakupşah bin Sultanşah
- Banisi
- II. Bayezid
- Semt
- Fatih / Beyazıt
- sonrasında yeniden inşa edildi
- deprem, 1509
Tarih
Beyazıt Camii, 1500–1505 yılları arasında antik Theodosius Forumu'nun bulunduğu Beyazıt Meydanı'nda inşa edilmiştir. İstanbul'un Fatih külliyesinden sonraki ikinci selâtin (imparatorluk) camisi ve aslına büyük ölçüde sadık kalarak günümüze ulaşan en eski imparatorluk camisidir. Bânisi Fatih Sultan Mehmed'in oğlu II. Bayezid'dir. Mimarı kesin olarak belirlenememiştir: bazı araştırmacılar Mimar Hayreddin'i, bazıları ise Yakupşah'ı öne çıkarır. II. Bayezid'in bir vakfiyesi, sorumlu mimarın Fatih Camii'nin mimarı Atik Sinan'ın yeğeni olduğunu kaydeder. 1509 depreminde kubbe kısmen hasar görmüş ve onarılmıştır; 1573–1574'te Mimar Sinan, artık başmimar olarak büyük onarımlar gerçekleştirmiştir. Cami, Osmanlı mimarlığının erken-deneysel dönemden klasik döneme geçişini işaret eder ve Sinan'ın Şehzade ile Süleymaniye'sine doğrudan örnek olmuştur. Külliyede medrese, imaret, hamam, kervansaray, mektep ve II. Bayezid'in türbesi yer alır.
Mimari
Harim, kareye yakın bir planla (yaklaşık 40 × 40 m) örtülü olup merkezi kubbe 16,78 m çapındadır ve kuzey-güney doğrultusunda aynı çaptaki iki yarım kubbeyle desteklenir — bu, Ayasofya'dan ve Fatih'ten gelen şemanın simetrik bir gelişmesidir. Kubbe, 20 pencereyle delinmiş sekizgen bir kasnağa oturur ve içeriye yumuşak, eşit dağılan bir ışık verir. İki ince minare, caminin doğu ve batısında ana kütleden alışılmadık biçimde uzağa yerleştirilmiştir — yapının en belirgin görsel özelliklerinden biridir. Son cemaat yerindeki ve avludaki sütunların büyük bölümü devşirme sütunlardır: Mısır graniti, Teselyalı yeşil mermer (verde antico) ve porfir. Avlu 20 kemerli bir galeriyle çevrilidir ve 24 kubbeyle örtülmüştür. II. Bayezid'in sekizgen türbesi güneydoğudaki hazirede yer alır ve 18. yüzyıl revağı üzerinden girilir. Burada geliştirilen simetrik iki-yarım-kubbe 'klasik' şema, Sinan'ın başlangıç noktası olacak; yarım yüzyıl sonra Sinan bu şemayı çok daha büyük ölçekte Süleymaniye'de tekrarlayacaktır.
Fotoğraflar
